baner Jama Michalika

 

     

  



STANISŁAW JERZY KULIŚ
JAMA CENTRUM ARTYSTYCZNE I KULTURALNE

            
W 1895 roku Jan Apolinary Michalik, przybył do Krakowa ze Lwowa.
W dzierżawionym od właścicieli lokalu, w zabytkowej kamienicy tzw. Bełzowskiej, znajdującej się na Europejskim Szlaku
Via Regia, na Drodze Królewskiej, przy Floriańskiej 45, założył tzw. Cukiernię Lwowską.
W pobliżu znajdujące się uczelnie: Akademia Sztuk Pięknych oraz Uniwersytet Jagielloński sprawiły, że Cukiernia chętnie była odwiedzana przez profesorów oraz studentów, a także klientów spacerujących w najbardziej uczęszczanym miejscu Krakowa, pomiędzy Kościołem Mariackim a Bramą Floriańską, Barbakanem oraz Plantami Krakowskimi.
        W roku 1905 August Kisielewski wraz z grupą przyjaciół artystów założył w Kawiarni - pierwszy w Polsce
Kabaret Zielony Balonik, poddający krytyce dziwactwa mieszczaństwa Krakowa. Wśród pierwszych licznych programów satyrycznych, zaskakują humorem i melodią teksty śpiewane Pieśni Dziadowskie i Tryumfy czyli Hymny na cześć. Autor Słówek Tadeusz Boy-Żeleński, Stanisław Sierosławski jako konferansjer Stasinek, Rudolf Starzewski, Dziennikarz w Weselu Stanisława Wyspiańskiego, Mieczysław Trzciński, Jan Szczepkowski, Edward Leszczyński, to najbardziej znani współtwórcy Zielonego Balonika oraz powstałej nieco później - pierwszej w Polsce Szopki satyryczno-politycznej.
        Karol Frycz z Franciszkiem Mączyńskim projektują od strony podwórza dalsze wnętrza Cukierni Lwowskiej. Powstaje Sala Zielona tzw. (Fryczowska) oraz Górka - sala i scenka kawiarni.
       Niezwykłe młodopolskie w formie, secesyjne meble z zielonymi obiciami, witraże, odrzwia i ramy niekiedy kształtu konarów drzew projektu Karola Frycza i Kazimierza Sichulskiego, oraz freski i lamperie, obrazy, rysunki i karykatury, w gablotach umieszczone lalki i szopka, wszędzie doświetlone mosiężnymi lampami kształtu ptaków, z których dzióbków rodzą się śpiewające gwiazdy w kolorowych abażurach, tworzą neoromantyczne, pełne uroku tajemnicze wnętrze.

        Hermetyczna Szmaragdowa Komnata,
przemyślnie doświetlona jest przez witraż sufitowy - słoneczną piramidę oraz znajdującą się w jej szczycie kryształową lampą wraz z koroną. Przez to Sala Zielona staje się wnętrzem kolorów przeźroczystych, tęczowych tafli piramidy, zapraszającym do swego twórczego Królestwa Ducha. To w tej scenerii, mój sławny poprzednik manifestując Polski niepodległość podaje polskie ciasta w czasie austriackiego zaboru nazwane mazurkami: Chopin, Mickiewicz, Paderewski.
    Wśród wcześniej wymienionych twórców, w Kawiarni przebywają i tworzą; Henryk Uziembło - witraż w przejściu przedstawiający Muzę, żonę Ludwika Solskiego aktora i dyrektora Teatru im. Juliusza Słowackiego. Kazimierz Sichulski, uczeń Stanisława Wyspiańskiego, autor głównych kompozycji malarskich: Siedzący na żerdzi, Lot na Księżyc, Sąd Ostateczny. Jan Stanisławski, Henryk Szczygliński (artysta malarz oraz legionista czasu pierwszej wojny światowej), Leon Wyczółkowski, Witold Wojtkiewicz, Stanisław Dębicki, Alfons Karpiński (autor licznych martwych natur), pejzażysta Stefan Filipkiewicz, Wojciech Weiss, Jacek Malczewski, Józef Pankiewicz, Józef Mehoffer, czy wybitny rzeźbiarz Xawery Dunikowski, to główni przedstawiciele młodopolskich twórców.
    Wśród literatów, dziennikarzy i redaktorów Czasu i Życia bywa Artur Górski, pomysłodawca nazwy neoromantyzmu, nowego kierunku
w sztuce jako Młoda Polska, Stanisław Przybyszewski i Dagny, a także Lucjan Rydel, Włodzimierz Tetmajer, Kazimierz Przerwa-Tetmajer i Stanisław Wyspiański, którzy u Michalika rozwijają także bronowickiego ducha Młodej Polski. Dzięki temu Jama Michalika staje się niekwestionowanym Królestwem Ducha Młodej Polski.
           
W trudnym okresie kryzysu międzywojennego Jan Apolinary Michalik rezygnuje z prowadzenia kawiarni. Opuszcza Kraków, podejmuje się prowadzenia pensjonatu w Poznaniu, lecz rozstanie z Krakowem oraz artystyczną bracią sprawia, że w tym samym roku umiera. W okresie powojennym w Jamie Michalika działa Kabaret tworzony przez Tadeusza Kwiatkowskiego, Jacka Stworę, i Brunona Miecugowa. Na Górce debiutują znani aktorzy: Teresa Budzisz-Krzyżanowska, Anna Seniuk, Marek Walczewski, Tadeusz Huk, Marian Dziędziel, Wiesław Wójcik oraz wielu innych znanych aktorów, którzy z tej najmniejszej sceny, zazwyczaj mają propozycję pracy w teatrach i telewizji w Polsce oraz stolicy.
            Jako właściciel kamienicy i lokalu kawiarni, na prośbę władz Krakowa, w roku 1991, podjąłem się trudnej misji prowadzenia Jamy Michalikowej. Rozumiejąc złożoność problemów G.T.S.S. tj. poprzedniego użytkownika kawiarni, związanych z właściwym użytkowaniem Kawiarni, spowodowanych rzekomo trudnościami finansowymi, a także odmowy w regulowaniu wolnorynkowego czynszu, lokal ulega zaniedbaniu i wymaga poważnego doinwestowania. Po przeprowadzeniu prac remontowych i konserwatorskich, rozwinąłem wcześniej hamowaną działalność artystyczną. Władze Krakowa, które uczestniczyły przy zwalnianiu i przekazaniu lokalu jednocześnie gwarantując pomoc w dotowaniu prac konserwatorskich oraz przy rozwijaniu działalności artystycznej, przez okres dwudziestu pięciu lat prowadzenia przeze mnie działalności Kawiarni, do tej pory nie wywiązały się ze swych zobowiązań.
        Natomiast od początku prowadzenia przeze mnie działalności artystycznej Jama Michalika gości wybitnych artystów oraz teatry z Polski oraz zagranicy w tym: Teatr Dramatyczny z Warszawy,
Teatr Polski ze Lwowa (obchodzący Jubileusz dwustu-lecia w Stulecie Jamy Michalika), Niemiecki Narodowy Teatr w Weimarze, Kabaret Szydłowskiego z Londynu, Marię Nowotarską z Toronto (w roli Heleny Modrzejewskiej), Teatr w Berlinie dyrektor Janinę Szarek, corocznie - Teatr Retro im. Mieczysława Fogga z dyrektorem Wojciechem Dąbrowskim, aktorami i satyrykami scen polskich. Na Górce występują: Hanka Bielicka, Jerzy Kryszak, Andrzej Zaorski, Marian Opania, Wiktor Zborowski, Jan Pietrzak, Tadeusz Drozda, Stanisław Tym, Andrzej Rosiewicz, Cezary Pazura, Krystyna Prońko, Piotr Szczepanik oraz najbardziej znane kabarety w Polsce. To tylko wyrywkowe przykłady z spośród satyryków i aktorów oklaskiwanych w Michaliku.
        Wśród krakowskich grup twórczych i artystów, Jamę Michalika odwiedzają: Nina Repetowska, Tadeusz Malak, Jan Adamski, Anna Polony, Anna Dymna, Dorota Segda, Jerzy Trela , Teatr Ludowy w Nowej Hucie, Jerzy Fedorowicz, Halina Kwiatkowska, Jerzy Bińczycki, Leszek Mazan, Mieczysław Czuma, artyści Piwnicy pod Baranami w tym: Piotr Skrzynecki, Zofia Pilarz, Leszek Walicki, Marek Pacuła, Jacek Wójcicki, Beata Rybotycka Leszek Długosz, Mieczysław Święcicki, Elżbieta i Wojciech Wojnarowscy, Zbigniew Wodecki, Kazimierz Madej, Beata Malczewska, Katarzyna Jamróz, Piotr Piecha, Piotr Różański, Łukasz Lech, Grzegorz Juras, Paweł Bieńkowski, Barbara Szczepańska i studenci PWST. Dodatkowo organizowane są koncerty i recitale wraz z występującymi twórcami słowa w wieczorach i Nocach Poezji:, wśród nich Elżbieta Wojnarowska, Ewa Szydło, Barbara Figurniak, Maria Krawczyk, a także zespoły, w tym: Skaldowie, Krywań, Paweł Czekalski Aldaron, Jakub Pawlak.
        Przy występach kabaretów - nawiązujących programowo do tradycji Zielonego Balonika oraz literackiej Szopki satyryczno-politycznej - na stałe występują, szczególnie dla szkół, ale i dla dorosłych widzów; Teatr Nieduży Ryszarda Spyta, Retro, Retromania, Jamnik krakowski, Aeroplany oraz Zielony Balonik w obsadzie: Zina Zagner, Katarzyna Cygan, Ryszard Jasiński, Włodzimierz Jasiński, Stanisław Dembski, Tadeusz Łomnicki, Jerzy Pal, Władysław Skwirut.
Organizowane są programy jubileuszowe, a także cykliczne wieczory literackie i autorskie, w tym Teatr Stygmator – Viola Zygmunt,
Konfraternia Poetów – Jacek Lubart Krzysica, Bractwo Białego Pasterza.
        Wieczór poezji Balantiego Balassiego rozpoczął cykl wspaniałych spotkań i realizację wspólnych programów artystycznych z przyjaciółmi z Węgier. Po mszy polsko-węgierskiej w Kościele św. Krzyża, do którego parafii przynależy Jama Michalika, mogliśmy gościć w Kawiarni uczestników tej uroczystości, artystów (w tym aktora i malarza Krzysztofa Litwina, autora kurtyny Górki przedstawiającej Apolla z muzami), a także przedstawicieli Kościoła wraz z Infułatem Katedry Wawelskiej, konsula generalnego Republiki Węgier prof. Istvana Kovácsa - prozaika, poetę i historyka, a zarazem naszego Przyjaciela. Spotkania te sprawiły, że Jamę Michalika chętnie odwiedzają dyplomaci i politycy uczestniczący w okolicznościowych bankietach i uroczystościach.
        Organizowane corocznie Noce Poezji ze Stowarzyszeniem Pisarzy Polskich
Poezja i Gwiazdy w Jamie, Gwiazdka w Michaliku oraz wieczory autorskie sprawiają, że dla licznie zapraszanych gości, znanych polityków, ambasadorów, konsulów, rektorów uczelni i profesorów, a także przedstawicieli organizacji i ośrodków kultury, osobiście recytowali swoje wiersze nobliści: Wisława Szymborska, Czesław Miłosz oraz twórcy tej rangi jak kolejni prezesi oddziału SPP prof. Bogusław Żurakowski, prof. Gabriela Matuszek, Michał Zabłocki oraz wielokrotnie Józef Baran, Adam Ziemianin, Beata Szymańska, prof. Wojciech Ligęza, Leszek Elektorowicz Leszek Moczulski, Jan Strządała, Stanisław Stabro, Eligiusz Dymowski, Miłosz Biedrzycki, Jadwiga Malina, Ewa Chruściel, Wiesław Kulikowski, Szczęsny Wroński, Leszek Czuchajowski wraz z kilkudziesięcioma poetami z Polski i z zagranicy.
        Za przykładem Jana Apolinarego Michalika podejmującego Pegaza babką, przedstawionego przez Karola Frycza w witrażu Sali Zielonej, uznałem aby w każdym roku działalności, abym jako gospodarz w Jamie Michalika mógł podejmować niczym Pegaza, każdą znaczącą grupę twórczą. Stąd coroczne spotkania z Konfraternią Poetów i Jackiem Lubartem Krzysicą, Grupą Stygmator i Violą Zygmunt, czy Stowarzyszeniem Pisarzy Polskich oraz młodymi uzdolnionymi poetami oraz z prof. Markiem Mariuszem Tytko w programie autorskim, czy w realizacji programu z Bractwem Białego Pasterza - Poeci Papieżowi.
        Wieczory autorskie Jerzego Harasymowicza, który dwukrotnie z radością recytował swą poezję, czy też spotkania z pisarzami: red. Tadeuszem Z. Bednarskim, rektorem UJ prof. Franciszkiem Ziejką, prof. Bolesławem Faronem, autorem przewodnika: Jama Michalika - przewodnik literacki, czy Józefem Dużykiem, znawcą Młodej Polski, autorem książki o Tetmajerze Sława panie Włodzimierzu, promocja Wielkiej inwentaryzacji, O siedmiu wspaniałych Beaty Salamon-Satały. Wieczory autorskie: w tym Gustawa Holoubka, promocja czterech książek o twórcach młodopolskich Tadeusza Z. Bednarskiego, Jubileusz prezesa SPP prof. Bogusława Żurakowskiego, wieczór autorski prezes SPP prof. Gabrieli Matuszek, Adama Ziemianina i Józefa Barana, to kolejne znaczące wydarzenia twórcze. Organizowane są promocje albumów: Dr Stefanii Kozłowskiej Sztuka Młodej Polski, Droga Królewska oraz albumów jubileuszowych - dają wiele satysfakcji wszystkim miłośnikom twórczości literackiej oraz prelekcje i sympozja, w tym Zbigniewa Święcha.
            Szczególnie rad jestem z spotkań i kolacji na Górce (w duchu Aeroplanów) z szefami Europejskich Linii Lotniczych, czy spędzonych w gronie przyjaciół - poetów, którzy z twórcami ze Szwajcarii i Niemiec reprezentujących Europejską Federację Pisarzy. Z racji organizowanych w Krakowie Dni Kultury Szwedzkiej mogliśmy spotkać się z przyjaciółmi i wybitnymi artystami ze Szwecji, w tym z Maciejem Aleksandrem Głowackim, organizatorem wystawy Szopki Krakowskie w Sztokholmie wraz z światowej sławy rzeźbiarzem Bertilem Vallien.W sali wystawowej – w Galerii organizowane są wernisaże i wystawy: m.in. Karykatury Ewy Barańskiej-Jamrozik, prof. Zdzisława Pabisiaka, Zofii Walczowskiej, Teresy Lange, prof. Janusza Jutrzenka Trzebiatowskiego, prof. Zbysława Maciejewskiego (dwukrotnie), Jana Chrząszcza, czy wystawa fotografii połączona z wieczorem autorskim i debiutem poetyckim znanej piosenkarki Hanny Banaszak, czy ostatnio malarstwa Grzegorza Steca.
        Jama Michalika współpracuje z zaprzyjaźnionymi szkołami oraz uczelniami, w tym szczególnie z Akademią Sztuk Pięknych i Uniwersytetem Jagiellońskim. Współpraca z fundacjami oraz stowarzyszeniami, w tym ze Stowarzyszeniem Świadectwo i Twórczość - z twórcą Fundacji Sacrosong – ks. prof. Janem Palusińskim, Stowarzyszeniem Pastelistów Polskich i prezesem Krzysztofem Kulisiem, krytykiem, znawcą Jamy prof. ASP Jerzym Madeyskim, redaktorami środków masowego przekazu w Polsce i zagranicą, mają na celu wspólną realizację projektów wraz z włączaniem się w ich mecenat.
        Organizowane są spotkania oraz recitale i koncerty przy współpracy z Ewą Wartą Śmietaną i Fundacją Pomocy Artystom Czardasz, dzięki czemu Kawiarnię odwiedzają sławy świata opery i operetki wraz z Duszpasterzem i Przyjacielem Artystów księdzem Jerzym Bryłą Infułatem na Salwatorze.
W Jamie Michalikowej realizowane są filmy i programy telewizyjne prezentując to miejsce, jako szczególne centrum rozwoju kultury i sztuki. Tu kręcono zdjęcia do serialu reżyserii Andrzeja Wajdy Z biegiem lat, z biegiem dni oraz serialu telewizji japońskiej o Feliksie Jasieńskim Manggha, w którym udzielał wywiad także Andrzej Wajda, jako twórca Instytutu Kultury Japońskiej Manggha, wspominając o związkach z twórcami ducha Jamy Michalika. Kawiarnia wielokrotnie gości telewizje świata, a także bywa miejscem programów o zasięgu europejskim, takich jak: Sławne miejsca i Kawiarnie świata. Krzysztof Penderecki kilkakrotnie udzielał wywiad dla telewizji oraz powstał film o tym, jak w Jamie Michalika komponował fragmenty swoich utworów muzycznych. Tutaj także były kręcone sceny do filmu reż. Krzysztofa Zanussiego Przed sklepem jubilera - według dzieła Karola Wojtyły, który dla przypomnienia w tym miejscu, jest również autorem utworu o artyście malarzu Adamie Chmielowskim - Świętym Bracie Albercie Brat naszego Boga.
        Wszystko to potwierdza szczególny związek - artystycznej braci Jamy Michalikowej z Jej duchową misją i posłannictwem w tworzeniu z nią oraz Gośćmi - wspólnego Przytuliska i Schroniska, w tych o jakże ciężkich czasach, aby w wspólnie rozwijanym Duchu Wesela, móc zapomnieć o codziennych problemach i troskach.
        Chcąc w większym stopniu być pomocnym Artystom (nie mogąc z braku większych środków, w realizowaniu wielu ambitnych programów), w tym trudnym okresie kryzysu, miałem zamiar założyć fundację o nazwie Akademia Akropolis , zwłaszcza że od początku prowadzenia działalności nie otrzymuję żadnych dotacji ze strony Władz. Zamierzałem poprzez działalność fundacji dodatkowo wspierać Twórców, realizując programy w wyżej wymienionym, przedstawionym charakterze artystycznym, finansować dodatkowo wydawanie tomików poezji, pisma literackie, fundować plenery (w kraju i zagranicą), stypendia i nagrody. Niestety, ze szkodą dla Artystów, odmówiono mi jej rejestracji. Przypuszczam, powodem odmowy był uraz sił wstecznych do symbolu Akropolis, widzących Polskę stale na poziomie grobu minionej epoki. Myślę też, że to te same siły mroku i dołu i niemocy kręgi (cyt.) - przed laty, po wystawieniu Akropolis Stanisława Wyspiańskiego przez Teatr Rapsodyczny Mieczysława Kotlarczyka, w którym występował młody Karol Wojtyła, przyczyniły się do Jego likwidacji.
        Kawiarnia i restauracja Jama Michalika od stu dwudziestu lat, przy realizacji wspomnianej działalności artystycznej, kontynuuje także z czasów Jana Apolinarego Michalika, ambitne tradycje cukiernicze, z własną produkcją sławnych ciast i tortów, lodów, kremów, trunków oraz podawaną wyśmienitą kawą wraz z serwowaniem dań szczególnie kuchni polskiej i staropolskiej ale zdarza się, że również ciast i kuchni lwowskiej.

Dodatkowo przyjmuje zamówienia grupowe na śniadania, lunch, obiady i kolacje wraz z organizowaniem występów kabaretów, recitali, koncertów, wieczorów autorskich, przedstawień i promocji.

Realizuje spotkania oświatowe, okolicznościowe i sympozja naukowe, a także spotkania z możliwością usług przewodników dla szkół, uczelni i firm. Przyjmowane są także zamówienia na prestiżowe bankiety, sylwestry i bale noworoczne oraz jubileuszowe.

* fragment z "Akademia Akropolis" Stanisław Jerzy Kuliś,
Wydawnictwo Rapsodia 2015, ISBN 978-83-63946-01-2